Sog'lom ovqatlanish asosolari: Don va don mahsulotlarini qanday to'g'ri istemol qilamiz? (2-qism)

 
Avvalgi postimizda glyutenlik donlarni to'g'ri istemol qilish haqida yozgan edik, bugun endi glyutenlik don va unlar haqida ozgina ma'lumot beramiz.
  
Donlarni tarkibidagi oqsillariga qarab 2 turga ajratish mumkin.
1. Tarkbida glyuteni bor donlar- bug'doy (har hil navlari), bulg'ur, kus-kus, semolina uni, javdari bug'doy (rye), arpalar (perlovka, barley).
2.Tarkibida glyuteni mavjud bo'lmagan donlar- guruch, marjumak (grechka) va tariq (millet), tabiiy sof suli (oats), quinoa kabilar.
Donlari sotib olayotganda tabiiy, dorilarsiz o'stirilgan, qayta ishlanmaganidan, GMO bo'lmaganlaridan olish kerak.

Glyutenlik donlar va bug'doy unlari.

Ko'pchilik non va hamir ovqatlarni tayyorlashda asosan bug’doy unidan foydalanadi. Qora un deganda bug’doyni butunligicha yanchib (tegirmondan chiqarib) un holga kelganiga aytiladi. Bu jarayonda bug’doy tarkibidagi deyarli hamma foydali va kerakli moddalar saqlanib qolinadi.

Aksariyat holatda qo'llaniladigan oq unlar esa turli oqartiradigan kimyoviy moddalar bilan oqartirilanadi. Bundan tashqari oq unni ishlab chiqarish jarayonida tana uchun kerakli foydali yog’lar, Vitamin E tamoman yo’qoladi va zarurli modda minerallar kamayib ketadi. Natijada biz sotib olayotgan un judayam zaif oqsillardan va odamni semirtiradigan krahmaldan tashkil topgan!

Bu hali hammasi emas. Tabiiy bug’doy tarkibidagi 50% ga yaqin kalsiy, 70 % fosfor, 80 % temir, 98 % magniy, 75 % manganese, 50 % potassium, 65 % mis oq unga aylanayotganda yo’qoladi.

Endi qora bug’doy un bilan oq un istemol qilinganda ro’y beradigan holat:

Qora un sekin sekin parchalanadi, biroz vaqt ketadi, hamma kerakli moddalar shu jumladan shakar ham qonga nisbatan sekin so’riladi, bu esa odam tanasi uchun juda muhim va sog’lom usuli ham shu.

Endi oddiy shakarlar va qayta ishlangan uglevodlar (oq un, oq un mahsulotlari bo’lgan makaronlar, tayyor ovqatlar) qonga sor’ilishi uchun ko’p metabolizm talab qilinmaydi. To’satdan qonda paydo bo’lgan ko’plab shakardan habar topgan meda osti bezi kerak bo’lmasada ko’p miqdorda insulin ishlab chiqarishni boshlaydi. (Insulin qondagi qand miqdorini bir hilda tutib turish uchun krahmal va uglevodlarni (shakarlarni) boshqarib turadi) Buning natijasida qondagi qand miqdori tez orada keskin tushib ketadi (normalda bir soatlar ichida) va buning oqibatida odam yana o’zini lohas, zaif va qorni ochganday sezadi (bu esa notog’ri bildiruv hisoblanadi, yani tanangizga aslida ortiqcha ovqat kerak emas, lekin qondagi qand miqdorini keskin tushishi sizni och qolganday his qilishingizga olib keladi)

Shakar, oq un mahsulotlari ortiqcha vazn oshishiga olib keladi, turli kasallikga sababchi bo'ladi,  va metabolizm ham o’zgarib ketadi.

Bug'oy unidan ivitish yoki fermentlash usulida tayyorlangan turli tabiiy shirinliklar tayyorlash haqida mana shu yerdan o'rganishingiz mumkin.

Kundalik istemol uchun tayyolanadigan nonni  qora bug'doy un (boshqa don unlaridan qo'shib)  tabiiy hamirturush bilan tayyorlash mumkin.

Uyda  tabiiy hamirturush va non (sourdough bread) tayyorlashni quyida o'rganishingiz mumkin.

tabiiy hamirturush