Allergiyani dieta bilan davolash mumkinmi?

 

Allergiya bu  organizmga tashqaridan kirgan har xil yot moddalarga nisbatan paydo bo‘ladigan gipersezuvchan reaksiya hisoblanadi. Bunday yot moddalar-allergenlar bo'lib, aksariyat holatlarda zararli hisoblanmaydi (yani ko'p odamlarga uni yomon ta'siri yo'q). Ba'zi odamlarning immunitet tizimi ushbu allergenlarni zararli begona moddalar deb bilib, ular bilan kurashib yo'q qilishga harakat qiladi.

Allergenlar tabiatda, oziq-ovqatlarda, uydagi atrof-muhitda topilishi mumkin. Odam biror narsaga allergiyasi bo'lsa odatda buni belgisini terida, hazm qilish tizimida, nafas yo'llarida, burun yoki ko'zlardagi o'zgarishlar orqali bilishadi. 

Biz yozmoqchi bo'lgan gulchanglar alleriyasi bu turli daraxt, o't yoki o'simliklar gul changlariga (pollen) bo'lgan o'ta sezuvchi reaksiya bilan bog'liq. Ba'zan uni bahor tumovi ham atashadi. Bu mavsumiy holat bo'lib, har yilning ma'lum bir vaqtida qayta qayta takrorlanadi. Bunday allergiyani eng asosiy belgilari huddi oddiy shamollashga o'hshaydi:

• Ko'zlar qichishadi va yoshlanadi;
• Burunlar qichishadi, oqadi yoki bitib qoladi;
• Ko'p aksirish bo'ladi;
• Tomoqlar ham qichishib, biroz yo'talish bo'lishi mumkin;
• Quvvat ketib, holsizlanish yuzaga kelishi mumkin.

 (Mavsumiy gulchangi allergiyasi -hay fever, seasonal allergies nomi bilan ataladi ingliz tilida.)

Ushbu allergiyani davolashda yoki uni yomon bo'lib ketishini nazorat qilishda bizga asosan dieta va dorivor giyohlar yordam berdi. Dieta, ya'ni to'g'ri ovqatlanish allergiyani davolashda katta yo'l ko'rsatar ekan. Allergiya mavsumida (daraxt yoki o'tlar gulchanglari ko'paygan paytda) dietani yanada ham qattiqroq nazorat qilish kerak.

Dietaning eng asosiy yo'l yo'riqlari

Nimalarni istemol qilish mumkin:

(Ushbu oziq ovqatlarni to'g'ri tanlash bo'yicha ko'rsatmalarni quyida o'qib chiqish mumkin)

Go'sht: sigir, qo'y, echki, tovuq kabilarni go'sht va organlari.

Baliq: turli toza suvda tutilgan baliqlardan seld, salmon, sardina kabi.

Tuhum: Omega-3 ga boy sifatli tuhumlar.

Sabzavotlar: to'q yashil bargli ko'katlar, sholg'om, turp, sabzi, karam, brokkoli, kartoshka, balgarskiy, gulkaram, qovoq kabilar.

Mevalar: olma, nok, kiwi, sitrus mevalar, qulupnay, malina, maymunjon kabilar.

Yong'oq va urug'lar: turli yong'oqlar, bodom, handon pista, kunjut, zig'ir, kungaboqar, chia urug'lari kabi.

Sog'lom yog'lar: zaytun yog'i, kakos yog'i, avakado yog'i, qo'y yog'i va saryog'.

Sut mahsulotlaridan: kefir yoki qatiq (ulardan tayyorlangan tvorog) va ba'zi pishloq turlari.

Ziravorlar: tuz va turli sifatli ziravorlar. 

Chegaralangan holatda istemol qilinishi bo'lgan oziq-ovqatlar:

Donlar (marjumak/grechka, guruch, quinoa va hamirturushlik non);

Dukkakliklar (yasmiq/lentil, no'hat, mosh kabi)

Tabiiy shirinlik (maple siropi yoki asal)

Kakao kukuni yoki shakari kam shokolad

Sut mahtulotlaridan: sifatli pishloq, qaymoq yoki hom sut.

Ushbu oziq-ovqatlarni to'g'ri istemol qilish haqida batafsil quyidagi sahifada ham o'qib chiqish mumkin.

Eslatma: Allergiya mavsumida chegaralangan oziq-ovqatlarni umuman istemol qilmaslik tavsiya qilinadi. Ayniqsa shakar va shirinliklarning ozginasi ham allergiyani qo'zg'atib yuboradi.

Yemaslikka harakat qilish kerak bo’lgan oziq ovqatlar guruhi:

1. Oq unlik ovqatlar (non, somsa, hamirli ovqatlar kabi)
2. Shakar yoki har hil shirinliklar, ichimliklar (onda sondda maple syrup, asaldan tashqari)
3. Har hil tayyor, yarim tayyor ovqatlar. Hususan turli unlardan (bug'doy, makka, grechka, guruch, suli) tayyorlangan non va non mahsulotlari, hatto qayta ishlanmagan qora (whole) bo'lsa ham. Chunki to'g'ri usulda tayyorlanmagan.
4. Qayta ishlangan o'simlik yog'lari. 
5. Har hil sintetik vitaminlar.
6. Oshiqcha pasterizatsiyalangan sut va sut mahsulotlari. 

Immunitetni kuchaytiradigan oziq-ovqatlarni ko'paytirish ham tavsiya qilinadi: fermentlangan sabzavotlar, suyakli sho'rva va fermentlangan sut mahsulotlari. Ushbu mavzu haqida quyida ko'proq ma'lumot topsa bo'ladi. 

Allergiya mavsumi paytida nima qilish kerak?  

Agar doimiy to'g'ri ovqatlanish bilan ham allergiya boshlanib qolsa bir qancha usullar bilan allergiya belgilarini kamaytirish mumkin.

 

1. Dietaga qattiqroq e'tibor berish kerak.
Aslida sog'lom lekin allergiyani qo'zg'atish mumkin bo'lgan ovqatlardan chetlanish kerak.
Gulchangi allergiya mavsumi boshlanishidan oldin imkon bo'lsa mahalliy sifatli, hom asal va ari poleni istemoli qilish turishlik ham yordam beradi. Allergiya belgilari ko'ringan paytida ozgina asal, zanjabil va kakos yog'i bilan iliq suv bilan ichimlik qilib ichib yurish ham mumkin.

2. Allergiya belgilarini kamaytirishda turli dorivor giyohlardan foydalanish mumkin.

Bizga foydasi bo'lgan giyohlar (ingliz tilidagi nomlari: Goldenseal roots, Butterbur roots, Stinging Nettle Leaves. Hammasini quritilganini  choy qilib ichish ham mumkin yoki tabletka yoki tayyor suyuq holatdagisini topib istemol qilish ham mumkin.

3. Allergiyani davolashda yana burunni yuvish/chayish usuli ham yordam beradi. Tuzli suv bilan mahsus idishda burunlar chayilib turiladi.

4. Allergiya mavsumi kuchaygan paytlarda omega-3 (baliq, zig'ir urug'i, yong'oq kabi); kvertsin/quercetin (olma, piyoz, petrushka, lettuce, pomidor, brokkoli, balgarskiy, malina kabi);va Vitamin C larga boy oziq ovqatlarni ko'paytirishning ham foydasi bo'ladi .

5. Allergiya belgilari boshlangan paytida imkon boricha ko'proq dam olishga harakat qilish kerak. Shamollagan bemorga berilgani kabi har hil suyuq va achchiq sho'rvalar, zanjabil/limonlik choylar berilsa ham yordam beradi.

6. Jismoniy mashg'ulotlarni kamaytirish yoki to'htatish kerak. Ular ham allergiya belgilarni kuchaytirib yuboradi. 

7. Uylarni tez tez tozalab, changlarni artib, oynalarni yopib gulchanglarni kamaytirib, yo'qotishga harakat qilish kerak.

Allergiyani bunday davolanish usulida aytilib o'tilganidek, ko'proq hayvon go'shtlari, yog'lari qo'llaniladi. Ba'zi vegan/vegetarian dietada yuradigan odamlar esa allergiyani davolashda hayvon mahsulotlari umuman  to'g'ri kelmaydi deb hisoblashadi. Vegan dietada asosan ko'p sabzavot va mevalar, don va dukkakliklar, yong'oq va urug'lar istemol qilinadi. Balki ba'zi odamlar uchun vegetarian dietasi yahshiroq ta'sir qilar, lekin biz shaxsan bunday holatlarni kuzatmadik.

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan: Tabiiy hamirturushlik hamir nonlari. 3-Qism.

Oldingi mazularda aytilganiday hamirturushlik hamirdan tovada tezpishar nonchalar ham tayyorlasa bo'ladi.Tabiiy hamirturush tayyorlash va hamir qilish haqida quyida o'qishingiz mumkin.

Tezpishar nonlar tayyorlash uchun hamir bir marta oshib chiqqanidan keyin bir bo'lak hamir ajratib olib uni kichkina bo'laklarga bo'linadi. Bo'laklarni yupqa yoyib, o'rta olovda tovada pishamiz.

yupqa yoyilgan nonlar

cho'yan tovada pishirish jarayoni

Tovada tayyorlangan nonlar yumshoq bo'lgani uchun ulardan turli o'ramalar, sendwichlar tayyorlasa bo'ladi.

tayyor, yumshoq nonlar

Nonushtaga tayyorlangan non va tuhum/pishloq

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan: Tabiiy hamirturushlik hamir nonlari. 2-Qism.

 

Oldingi mavzuda aytilganidek hamirturushlik hamirdan yog'li va piyoz/go'shtlik non qilish ham mumkin. Tabiiy hamirturush tayyorlash va hamir qilish haqida quyida o'qishingiz mumkin.

Yog'li non pishirish uchun hamir bir marta oshib chiqqanidan keyin bir bo'lak hamir ajratib olib, yupqaroq, doirasimon qilib juvada yoyib olinadi. Ichiga sifatli saryog' bo'laklari, go'sht, piyozlar va kerakli ziravorlar solinib, sekin o'ralib chiqilinadi.

O'ramani non shakliga keltirib, yog'langan listga qo'yib 400 F (200 C) da 30-35 minutlarda pishirib olinadi. Listni  baland issiqlikda ham tarkibi yomon bo'lmaydigan yog'lar bilan yog'lash kerak masalan kokos yoki hayvon (mol, qo'y) yog'lari.

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan: Tabiiy hamirturushlik non (Sourdough bread) 1-Qism.

Tabiiy, uyda tayyorlangan hamirturush bilan tayyorlangan non va non mahsulotlari sog'ligimiz uchun juda foydalidir. Turli unlarni albatta oldin ivitib yoki fermentlangan holatda istemol qilishlik tavsiya qilinadi.
Hamirturushdan, uzoq muddatda fermentlanib oshirib tayyorlangan non foydalaridan ba'zilar:

• Uzoq muddat oshirishga qo'yilgan hamirda foydali sut kislotalari ko'payadi, mineral, oqsil va boshqa foydali ozuqa moddalari to'la muvozanatdagi holatda bo'ladi.
• Fermentlangani sababli nonda hazm qilish tizimiga kerakli foydali probiotiklar paydo bo'ladi.
• Un tarkibidagi zararli fitin kislotasi kamayadi yoki yo'qoladi.
• Un tarkibidagi qiyin hazm bo'ladigan oqsil (gluten) hamir fermentlanishi davomida parchalanadi, shuning uchun bunday nonni hazm qilish osonroqdir.
• Tabiiy hamirturushlik non boshqa nonlardan ko'ra ko'proq vaqtga yetadi. Hona haroratida mog'orlamasdan 1 haftalargacha turishi mumkin.
•  Bunday non qand kasalli borlarga ham foydali hisoblanadi.

Har hil don va unlarni qanday qilib tog'ri istemol qilish haqida quyida batafsil o'qishingiz mumkin.

Tabiiy hamirturush tayyorlash jarayoni judayam oson.
Biz uchun eng asosan sifatli, qayta ishlanmagan bug'doy uni (whole wheat/qora un), filterli suv va toza shisha banka kerak.

Tahminan 1 haftalarda tayyor bo'ladi, lekin uni juda uzoq muddatgacha qayta qayta ishlatsa bo'ladi. 
Achitilgan, hamirturushni tayyorlash:

1. 1/4 stakan unni 3 osh qoshiq filterli suv bilan aralashtirib, toza bankaga solamiz. Ustini havo o'tkazadigan sochiq yoki kofe filteri bilan yopib,  12 yoki 24 soatga iliq joyga (hona haroratida) qo'yamiz.
2. 12-24 soat o'tgach un va suv arashmasi ustiga yana 1/2 stakan un va 1/3 stakan filterli suv solib, aralashtirib, ustini yopib, yana 12-24 soatga iliq joyga qo'yamiz. Bu jarayon hamirturushni "boqish" deyiladi.
3. Huddi shu 2 bosqichdagi "boqish" jarayonini 6-7 kungacha davom ettiramiz. Yani har kuni aralashmaga 1/2 stakan un va 1/3 stakan filter suv solib aralashtirib qo'yamiz. 1 haftalarda hamirturush tayyor bo'lishi kerak. 
Tayyor bo'lgan hamirturushni kerakligini olib qolganini sovutkichda saqlash mumkin. Doim uyda 1 yoki 1.5 stakan hamirturush saqlash maqsadga muoviqdir, kerak bo'lgan paytda muzlatkichda turgan hamirturushni yana "jonlantirish" uchun 1 stakan un va 1 stakan suv solib boqib, hamirga qo'shish uchun tayyorlab olamiz. Hamirturush 1 haftagacha boqilmasdan sovutkichda turishi mumkin, lekin undan o'tib ketsa,  un va suv bilan bir marta yana boqib qo'yish kerak.

Tabiiy, achitilgan hamirturush

Tabiiy, achitilgan hamirturushdan 1 ta non tayyorlash uchun:

1 stakan achitilgan, tayyor hamirturush

4-5 stakan elangan, qayta ishlanmagan bug'doy uni

1.5 stakan suv

1.5 qoshiq toza dengiz tuzi kerak bo'ladi.
Qadam ba qadam rasmlarda masalliqlarni ko'paytirib kichikroq 4 non tayyorlangan usul ko'rsatilgan.

Barcha masalliqlarni aralashtirib, yumshoq hamir qoriladi. Hamirga qarab masalliqlarni ko'paytirish yoki kamaytirish mumkin. Hamirni qorib bo'lgach, iliq joyga, ustini qalinroq sochiq bilan yopib, 6-10 soatgacha qo'yamiz.

hamir kamida 2 barobar oshishi kerak

 Hamir kamida 2 barobarga ko'payishi kerak. Bir marta ko'tarilgan hamirni, non shaklga solib, tog'ridan tog'ri pishirish ham mumkin. Lekin biz tayyorlaydigan usulda, 1 marta ko'tarilib chiqqan hamirni qozon/listga kerakli shaklga qo'yib yana 1-2 soatga oshirishga qo'yamiz.

 

  Hamir yana 2 barobarga oshib chiqqandan keyin duhovkani 425-450 F (215-230C) da 35-40 minutlarda pishiramiz.

 

Cho'yan qozonda pishirilgan non 

Pishgan nonlarni 1 haftagacha non qutisida saqlash mumkin. Uzoq vaqtga saqlamoqchi bo'lganlar muzlatkichga solishlari mumkin.

Huddi shu non hamiridan yog'li/go'shtli/piyozli non yoki tovada tez pishar nonchalar (tortilla, naan) pishirsa bo'ladi. Bunday nonlarni tayyorlash usuli keyingi mavzularda yozilgan.

1. Yog'li non tayyorlash.

2.Tovada pishiraladigan non tayyorlash.

yog'li, go'shtli, piyozli non

Tovada tayyorlangan yumshoq nonlik sandwichlar

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan-Kefir tayyorlash jarayoni.

Kefir fermentlangan/achitilgan sut mahsulotidir. Odamlar uni qadimlardan istemol qilib kelishadi. Kefir tarkibida turli tabiiy va foydali bakteriyalar, to'liq osqil, minerallar (fosfor, magniy, kalsiy kabi), vitaminlar ( hususan Vitamin B, Vitamin K2) lar mavjud. Ayniqsa agar kefir uchun ishlatilgan hom sut dalalarda o't yeb katta bo'lgan sigirlardan olingan bo'lsa yuqoridagi ozuqa moddalari yuqori darajada bo'ladi.

Kefir hazm bo'lishi oson hisoblanadi va teri, hazm qilish tizimini mustahkamlashda yoki davolashda katta yordam beradi. Bundan tashqari u immunitetni ko'taradi, ich qotishini oldini oladi, nerv tizimini yahshi rivojlanishida yordam beradi, suyak-tishlarni kuchli va sog'lom shakllanishida  katta rol o'ynaydi.

Kefir tayyorlash jarayoni.

Uni tayyorlash uchun kefir donlari/zamburug'lari va sovuq, toza, sifatli sut va shisha yoki sopol idishlar kerak bo'ladi. Yuqorida aytilganday sutni sifatli, tozasini topish kerak.

1.Toza bankaga  sovuq sut quyamiz va kefir donchalarini solib, yengilgina aralashtiramiz. Ustini havo o'tkazadigan narsa (sochiq, kofe filteri) bilan yahshilab yopamiz, har hil pashsha, hasharot, changlar tushmasligi uchun. Hona haroratida 12-24 soatgacha qo'yamiz.

Kefir donlari/zamburug'lari

2. Kefir tayyor bo'lganda suyuq sut quyuq holatga kelib qoladi (qatiqdan suyuqroq bo'ladi). Shu paytda uni plastmassa yoki toza po'lat (stainless steel) elak bilan kefir donlarini suzib olamiz. Donlarni yana yangi sut quyulgan bankaga solib qayta kefir tayyorlashga qo'yamiz.

Kefirni istemol qilish yo'llari:
Tayyor kefirni bir necha kungacha muzlatkichda saqlasa bo'ladi.

Ortiqcha kefirni qatiq kabi toza doka/sochiq bilan suzib tvorog/suzma qilsa ham bo'ladi. 

kefir tvorogi

Suzma/tvorog bilan asal 

Suzmadan qolgan suv/zardob bilan turli un, don, dukkakliklarni ivitish/achitish yoki sabzavotlarni fermentlashda ishlatish mumkin.

Kefir qo'shiladigan turli taomlarga misollar:

Mevalik kefir ichimligi (smuzi)

Kefir/mayonez/avokado sousi bilan tayyorlangan qizil lavlagi/sabzavotlik salat

kefir bilan ivitilgan blinchiklar (pancakes)

kartoshkalik pishloq

bodring/rediskalik kefir salati

Kefir donlarini imkon boricha vaqtida yangi sut bilan "boqib"turish kerak, chunki ular tirik organizm hisoblanadi. Vaqt o'tib donlarni hajmi ko'payib/kattalashib boradi. Agar tayyor bo'layotgan kefir tahirroq bo'lsa yoki fermentlash jarayoni tez amalga oshayotgan bo'lsa donlarni kamaytirish mumkin. Donlarni bemalol istemol qilsa bo'lsa yoki tanish- bilishlar bilan baham ko'rish mumkin. Donlar odatda doimiy sut bilan hona haroratida turishga moslashgan, lekin o'rtada kefir tayyorlashni to'htatishga to'g'ri kelib qolsa unda ularni sutga qolib, sovutkichda 1-2 haftagacha saqlash mumkin. Doimiy sovutkichda saqlash kefir donlarni kuchsizlantiradi yoki umuman ishlamay qolishi mumkin. Ba'zan donlarni quritib ham muzlatkichdan saqlashadi, lekin ularni yana qayta ishlatish uchun biroz vaqt kerak bo'ladi.

Fermentlangan oziq-ovqatlar turkumidan: Fermentlangan karam (Kimchi)

Fermentlangan sabzavotlar foydalari, kimchidan boshqa turli tuzlangan oziq ovqatlar  haqida quyida o'qish mumkin.

Kimchi tayyorlash uchun masalliqlar (2 ta shisha bankaga yetarli bo'ladi):

2 ta  Hitoy karami (Napa cabbage)
2 stakan yoki ko'proq qirg'ichdan chiqarilgan yoki ingichka tog'ralgan sabzi

1 1/2- stakan qirg'ichdan chiqarilgan Daykon rediskasi

1 bog' tog'ralgan ko'k piyoz
2 qoshiq ezilgan sarimsoq
1-2 qoshiq qirg'ichdan chiqarilgan zanjabil ildizi
7-8 osh qoshiq kefir yoki qatiq suvi (agar bo'lsa)

2 qoshiq toza dengiz suvi (Himalay yoki Celtic sea salt) Agar kefir yoki qatiq suvi qo'shilmasa yana qo'shimcha 2 osh qoshiq tuz solinadi. O'rtacha tuz miqdori katta Napa karam uchun 2 osh qoshiq (agar kefir yoki qatiq suvi qo'shilmasa)

Ta'bga qarab qalampir, qizil bulg'ori kukuni 

1. Karamni yuvib, o'rtacha qilib kesib chiqib katta idishga solamiz. Sabzi va Daykon rediskasini yuvib, qirg'ichdan o'tkazib karamga qo'shamiz. Ko'k piyozni ham to'g'rab karamga solib hamma sabzavotlarni tuz bilan yahshilab aralashtiramiz. Sarimsoq, zanjabil, qalampir, qizil bulg'ori kukuni, qatiq/kefir suvini ham qoshib aralashtiramiz. Sabzavotlarni aralashtirganda ko'pgina suv chiqadi.

2. Sabzavotlarni shisha yoki sopol idishga yahshilab ezib solib (tepasida ozgina joy qolishi kerak), ustini berkitamiz va hona haroratida kamida 3 kun yoki ko'proq saqlaymiz.Undan ko'proq tursa ham bo'ladi, tayyor bo'lgandan keyin muzlatkichda (yoki sovuq holda turadigan hona, omborhonada tursa bo'ladi) saqlash kerak.

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan: Kartoshkalik pishloq

Kartoshka va kefirni birga hona haroratida fermentlab/achitib yana bir sog'lom va foydali ovqat tayyorlasa bo'ladi.

Fermentlangan oziq ovqatlar foydalari haqida quyida o'qish mumkin.

Biz ishlatadigan retsept uchun quyidagilar kerak bo'ladi:

 

 3 ta katta yoki 4 ta o'rtacha kartoshka, qaynatilgan, po'sti olingan va ezilgan

1 stakan kefir

1 osh qoshiq toza dengiz tuzi

Barcha masalliqlarni mikser yoki food processor'da yahshilab aralashtirib, alohida idishga solinadi. Ustini yahshilab yopib hona haroratida 2 kun saqlanadi.

 

 Fermentlangandan keyin kartoshkalik pishloqni toza sochiq yoki dokaga solib, suvi chiqib ketguncha biror joyga ilib qo'yilinadi. Hamma suyuqlik chiqib ketgandan keyin muzlatkich yoki sovuq bir joyda saqlaniladi.

 Bolalar uchun kunda 2-3 tadan bersa bo'ladi.

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan: Salsa

 

Fermentlangan salsa bu pomidor bilan turli sabzavot va ko'katlardan tayyorlanadigan achitmadir. Retseptni ta'b ko'ra o'zgarish mumkin faqat toza dengiz tuzi va qatiq suvi albatta qo'shilishi kerak.

Fermentlangan sabzavotlar foydalari haqida quyida o'qish mumkin.

Biz ishlatadigan retsept uchun quyidagilar kerak bo'ladi:

 

3 katta yoki 4 ta o'rtacha pomidor ( po'sti olingan va mayda to'g'ralgan)

4-5 ta ko'k piyoz yoki 1 ta kichkina oddiy piyoz (mayda to'g'ralgan)

4 ta sarimsoq donalari (mayda to'g'ralgan)

2-3 dona bulg'ori qalampir

1 bog' kashnich, ukrop, petrushka (mayda to'g'ralgan)

1 ta katta yoki 2 ta kichkina limon suvi

1 osh qoshiq toza dengiz suvi (sea salt, himalayan pink salt)

4 osh qoshiq qatiq suvi (agar yo'q bo'lsa qoshimcha 1 osh qoshiq tuz solinadi)

1/4 stakan filterlangan suv

achchiq hohlaganlar achchiq qalampir qo'shishlari mumkin.

Hamma sabzavot va ko'katlarni katta idishga solib, ustidan qatiq suvi, tuz, limon suvi qo'shib yahshilabb aralashtirilinadi. Keyin shisha bankaga solib, yengilgina press qilib eziladi. Sabzavotlar bankani tepasidan yarim santimetrcha pastda turishi kerak. Ustini yahshilab yopib hona haroratida 2 kun saqlanadi. Fermentlangandan keyin muzlatkich yoki boshqa sovuq joyda saqlash kerak.

Fermentlangan oziq ovqatlar turkumidan: Tuzlangan bodring

Fermentlangan sabzavotlar foydalari haqida quyida o'qish mumkin.

Biz ishlatadigan retsept uchun quyidagilar kerak bo'ladi:

4 ta kichkina bodring (butun, yarim kesilgan yoki 3-4 taga bo'lingan bo'lsa ham bo'laveradi)

4-5 sarimsoq donalari

kashnich urug'i

2 qoshiq mayda to'g'ralgan ukrop

1 osh qoshiq toza dengiz tuzi

4 osh qoshiq qatiq suvi

1 stakan filterlangan suv (yoki ko'proq)

Bodringlar yahshilab yuvilib, hohlagancha kesilib yoki butunligacha bankaga solinadi.

Qolgan barcha masalliqlar ham ustidan solinadi. Bankani ustidan yarim santimetr pastroq bo'lguncha suv quyiladi. Qopqoq bilan yahshilab yopilgan bodringlar hona haroratida 3 kun turadi. Keyin muzlatkich yoki sovuq joyda saqlanadi.

Fermentlash (Achitmalar)

Sauerkraut (Achitilgan/tuzlangan karam) 

Fermentlangan sut mahsulotlari, sabzavotlar va mevalar odam salomatligi uchun juda muhim hisoblanadi. Zamonaviy konservalash, muzlatkichlar, ovqatlarni sterillash paydo bo'lishidan oldin  qadimda ota bobolarimiz oziq ovqatlarni tabiiy achitish usulida (lacto-fermentlash) saqlashgan. Achitilgan ovqatlarga dunyoni turli burchaklaridan misollar topsa bo'ladi: Evropada achitilgan karam (sauerkraut) keng tarqalgan, Rossiya va Polshada karam, yashil pomidor, bolgari qalampir, kefir ichimliklari, Osiya mamlakatlarida karam (kimchi) bodring, sabzi, sholg'omlar kunda istemol qilinadi.

Bunday ovqatlarni  organizm uchun juda  ko'p foydali hususiyatlari bor. Ulardan bazilari:

• O'simlikar po'stlarida ko'plab topiladigan lactobacillus bakteriyalari inson organizmi hazm qilish tizimida ham talaygina. Bu foydali bakteriyalar oziq ovqatlardagi krahmal, shakarlarni tabiiy achitish mobaynida sut kislotasiga aylantirib beradi. 
• Achiltilgan oziq ovqatlarda paydo bo'ladigan sut kislotasi (lactic acid) sabzavotlar-mevalarni yomon bo'lib qolishidan saqlashi bilan birga odam hazm qilish tizimini ham kuchayishida, sog'lom bo'lishida katta yordam beradi.
• Hosil bo'lgan achitilgan ovqat tarkibida antibiotik va turli rak kasalliklarini oldini oladigan moddalar ko'plab topiladi. 
• Achitilgan sabzavotlar va oziq ovqatlarni hazm qilish osonroq, (hazm qilish tizimi ishini ancha osonlashtiradi)
•  Achitilgan sabzavot-mevalardagi enzim va vitamin darajalari oshadi.

Sabzavotlarni tabiiy achitish uchun kerak bo'ladigan asosiy narsalar:

1. Toza, tabiiy dengiz tuzi 

2.Sifatli, organik sabzavotlar (hom, toza yuvilgan)

3. Sifat, toza qatiq suvi.

4.Toza shisha (yoki keramika) idish.

5. Turli ko'kat va ziravorlar.

Fermentlash 2-4 kun hona haroratida tayyor bo'ladi, so'ng muzlatkich yoki sovuq hona (garaj, podval)da saqlash mumkin.

Quyida turli achitilgan sabzavotlar, sut mahsulotlar va turli ovqatlarga retseptlar berilgan.

 Sauerkraut ( achitilgan/tuzlangan karam)

 

Achitilgan/tuzlangan bodring

Salsa (turli sabzavotlar)

Kefir (kefir zamburug'idan tayyorlangan sut mahsuloti)

Kefirlik Tvorog (cream cheese, farmers cheese)

 

 Achitma hamirturushdan tayyorlangan non (sourdough bread)

 Achitma hamirdan tayyorlangan yumshoq non o'ramalar (naan, tortilla)

 

 Achitma hamirturushdan qilingan bulochkalar/perashkalar

 

Kartoshkalik pishloq (kartoshka+kefir)